Nhiều người vi phạm quy định này mà hoàn toàn không biết mình đang vi phạm.
Vì sao cần kiểm soát buôn bán
- Nhu cầu quốc tế thúc đẩy khai thác
- Loài quý bị vận chuyển xuyên biên giới
- Nước xuất xứ khó kiểm soát một mình
- Cần phối hợp quốc tế
- Kiểm soát cầu hiệu quả hơn kiểm soát cung
Cắt được cầu ở nước nhập khẩu thì áp lực ở nước xuất xứ giảm ngay.
Cơ chế phân loại
- Loài bị cấm buôn bán thương mại hoàn toàn
- Loài cần giấy phép mới được buôn bán
- Loài được từng nước đề nghị kiểm soát
- Danh mục được cập nhật định kỳ
- Mức bảo vệ khác nhau theo tình trạng loài
Không phải mọi loài trong danh mục đều bị cấm hoàn toàn, nhiều loài chỉ cần giấy phép.
Áp dụng cả với sản phẩm chế biến
- Dạng bột và viên cũng bị kiểm soát
- Cao và chiết xuất cũng vậy
- Không nhận ra bằng mắt không có nghĩa được miễn
- Kỹ thuật phân tích có thể phát hiện
- Đây là điểm nhiều người không biết
Một hộp viên nang vẫn có thể bị giữ lại nếu chứa loài thuộc danh mục.
Tình huống hay gặp ở sân bay
- Mua sản phẩm làm quà khi du lịch
- Không biết thành phần
- Người bán không cảnh báo
- Bị giữ lại khi qua hải quan
- Có thể bị xử phạt
Người bán ở điểm du lịch hiếm khi cảnh báo về quy định hải quan.
Sản phẩm từ động vật hoang dã
- Bị kiểm soát chặt hơn
- Nhiều loài bị cấm hoàn toàn
- Mức xử phạt nặng
- Không có ngoại lệ cho mục đích y học
- Nên tránh hoàn toàn
Không có ngoại lệ nào cho lý do chữa bệnh trong các quy định này.
Vì sao có người vẫn mua
- Tin vào công dụng được quảng cáo
- Không biết loài đó bị đe doạ
- Coi là quà quý
- Áp lực xã hội khi tặng quà
- Thiếu thông tin là nguyên nhân chính
Phần lớn người mua không biết mình đang góp phần đẩy một loài tới tuyệt chủng.
Vấn đề với quảng cáo
- Nhấn mạnh tính quý hiếm
- Hiếm được dùng làm điểm bán hàng
- Càng hiếm càng được quảng cáo mạnh
- Là logic ngược với bảo tồn
- Người mua nên nhận ra
Khi sự hiếm trở thành điểm bán hàng thì loài đó đang gặp nguy.
Về chất thay thế
- Nhiều loài quý có chất thay thế từ thực vật
- Một số đã được nghiên cứu
- Cũng có hướng tổng hợp
- Là giải pháp giảm áp lực
- Cần được truyền thông rộng hơn
Có chất thay thế hiệu quả thì không có lý do gì phải dùng loài đang bị đe doạ.
Giấy phép và thủ tục
- Buôn bán hợp pháp cần giấy phép xuất và nhập
- Chứng minh nguồn gốc hợp pháp
- Thủ tục phức tạp
- Là rào cản có chủ ý
- Nhằm hạn chế khối lượng
Thủ tục phức tạp chính là một phần của cơ chế hạn chế.
Về dược liệu trồng
- Một số loài trồng được miễn hoặc dễ hơn
- Cần chứng minh nguồn gốc trồng
- Khuyến khích chuyển sang nguồn trồng
- Là cơ chế tạo động lực
- Cũng dễ dàng hơn cho doanh nghiệp
Quy định thường ưu đãi nguồn trồng để tạo động lực chuyển đổi.
Thách thức thực thi
- Khó nhận biết bằng mắt
- Buôn lậu qua đường tiểu ngạch
- Khai báo sai tên loài
- Nguồn lực kiểm tra hạn chế
- Cần kỹ thuật phân tích hỗ trợ
Khai báo sai tên loài là cách lách phổ biến nhất.
Vai trò của kỹ thuật phân tích
- Phân tích gen xác định được loài
- Áp dụng được cả với sản phẩm chế biến
- Giúp phát hiện gian lận
- Cũng phát hiện dược liệu giả
- Đang được dùng ngày càng nhiều
Phân tích gen có thể xác định loài ngay cả trong một viên thuốc bột.
Trách nhiệm của người bán
- Biết rõ nguồn gốc hàng
- Không bán loài bị cấm
- Thông tin đúng cho khách
- Cảnh báo về quy định biên giới
- Là trách nhiệm nghề nghiệp
Người bán biết nguồn gốc hàng của mình là yêu cầu tối thiểu.
Người mua kiểm tra thế nào
- Đọc kỹ thành phần
- Hỏi tên khoa học
- Tra cứu loài trước khi mua
- Tránh sản phẩm ghi thành phần mơ hồ
- Tìm hiểu quy định nước sẽ tới
Thành phần ghi mơ hồ là lý do đủ để không mua.
Khi nhận được làm quà
- Hỏi thành phần trước khi mang đi
- Không mang qua biên giới nếu không rõ
- Từ chối lịch sự nếu là sản phẩm động vật hoang dã
- Giải thích lý do
- Là cách tạo thay đổi từ từ
Từ chối một món quà như vậy cũng là cách truyền đi một thông điệp.
Cách nghĩ thực tế
- Một số cây thuốc thuộc danh mục bảo vệ quốc tế
- Quy định áp dụng cả với sản phẩm chế biến
- Mang qua biên giới không phép có thể bị xử lý
- Khi sự hiếm thành điểm bán hàng thì loài đó đang gặp nguy
- Hỏi thành phần và tên khoa học trước khi mua
Nội dung này mang tính thông tin chung và không thay thế tư vấn pháp lý.
Câu hỏi thường gặp
Có cây thuốc nào bị cấm buôn bán không?
Có. Một số loài nằm trong danh mục bảo vệ quốc tế, việc buôn bán bị cấm hoàn toàn hoặc phải có giấy phép, áp dụng cả với sản phẩm chế biến.
Mang cây thuốc qua biên giới có sao không?
Có thể vi phạm nếu loài đó thuộc danh mục bảo vệ. Nhiều người bị xử lý ở sân bay vì mang sản phẩm mua làm quà mà không biết quy định.
Sản phẩm chế biến có bị kiểm soát không?
Có. Quy định áp dụng cả với dạng bột, viên hoặc cao nếu chứa loài thuộc danh mục, kể cả khi không nhận ra được bằng mắt.
Người mua nên làm gì?
Hỏi rõ thành phần, tránh sản phẩm chứa loài hoang dã quý hiếm hoặc bộ phận động vật, và tìm hiểu quy định trước khi mang qua biên giới.