Đây là hai khu vực có kho cây thuốc lớn nhất và cũng đang mất nhanh nhất.
Đa dạng sinh học của hai khu vực
- Rừng nhiệt đới Amazon
- Rừng và savan châu Phi
- Số loài thực vật rất lớn
- Nhiều loài chưa được nghiên cứu
- Là kho tiềm năng lớn nhất còn lại
Một khu rừng nhiệt đới có thể chứa nhiều loài thực vật hơn cả một quốc gia ôn đới.
Vai trò thực tế trong y tế
- Nhiều vùng xa cơ sở y tế
- Cây thuốc là lựa chọn đầu tiên
- Thầy lang là người gần nhất
- Đây là thực tế chứ không phải lựa chọn
- Cần được nhìn nhận đúng
Với nhiều cộng đồng, đây không phải lựa chọn thay thế mà là lựa chọn duy nhất.
Đặc điểm của tri thức ở đây
- Chủ yếu truyền miệng
- Gắn chặt với môi trường cụ thể
- Thường gắn với yếu tố tinh thần và nghi lễ
- Đa dạng giữa các cộng đồng
- Ít được ghi chép thành hệ thống
Không có một hệ thống lý luận chung như ở châu Á mà là nhiều truyền thống riêng biệt.
Những đóng góp đã được ghi nhận
- Thuốc sốt rét cổ điển từ vỏ cây Nam Mỹ
- Một số thuốc gây tê
- Một số thuốc tim mạch
- Chất giãn cơ dùng trong gây mê
- Đều bắt nguồn từ tri thức bản địa
Chất giãn cơ quan trọng trong gây mê bắt nguồn từ một loại độc dùng để săn bắn.
Từ chất độc thành thuốc
- Nhiều chất độc dùng săn bắn trở thành thuốc
- Vì chúng có tác dụng sinh học mạnh
- Điều chỉnh liều biến độc thành thuốc
- Là ví dụ rõ về vai trò của liều
- Cũng cho thấy giá trị của quan sát bản địa
Người bản địa biết chất nào mạnh, khoa học tìm ra cách dùng nó ở liều an toàn.
Thách thức mất rừng
- Phá rừng diễn ra rất nhanh
- Loài biến mất trước khi được nghiên cứu
- Mất môi trường sống là mất vĩnh viễn
- Không thể phục hồi
- Là cuộc đua với thời gian
Mỗi hecta rừng mất đi có thể mang theo những loài chưa ai kịp đặt tên.
Thách thức mất tri thức
- Người trẻ rời cộng đồng
- Tri thức không được truyền lại
- Ngôn ngữ bản địa mai một
- Nhiều tri thức gắn với ngôn ngữ
- Mất ngôn ngữ là mất cả tri thức
Rất nhiều tri thức về cây cỏ được mã hoá trong chính ngôn ngữ bản địa.
Vấn đề chia sẻ lợi ích
- Đây là nơi vấn đề gay gắt nhất
- Đã có nhiều tranh chấp
- Cộng đồng ít có tiếng nói
- Các thoả thuận quốc tế ra đời từ đây
- Thực thi vẫn còn khoảng cách
Nhiều thoả thuận quốc tế về chia sẻ lợi ích ra đời sau các tranh chấp tại hai khu vực này.
Hợp tác với thầy lang địa phương
- Một số chương trình y tế chọn hợp tác
- Đào tạo về nhận biết dấu hiệu nguy hiểm
- Hướng dẫn chuyển tuyến khi cần
- Tôn trọng vai trò của họ
- Hiệu quả hơn là gạt bỏ
Đào tạo thầy lang nhận ra dấu hiệu nguy hiểm để chuyển tuyến đã cứu được nhiều mạng người.
Vì sao hợp tác hiệu quả hơn
- Họ được cộng đồng tin tưởng
- Gạt bỏ không làm họ biến mất
- Chỉ đẩy mọi thứ ra ngoài tầm kiểm soát
- Hợp tác cho phép can thiệp đúng lúc
- Là cách tiếp cận thực tế
Gạt bỏ một hệ thống mà cộng đồng vẫn tin tưởng chỉ làm nó khó kiểm soát hơn.
Vấn đề an toàn
- Một số cây có độc tính cao
- Nhiều ca ngộ độc gan được báo cáo
- Cũng có ca suy thận
- Trì hoãn điều trị bệnh nặng
- Là vấn đề thật cần được nói tới
Trì hoãn điều trị bệnh nặng là rủi ro lớn hơn cả độc tính của chính cây thuốc.
Về du lịch nghi lễ
- Một số nghi lễ dùng cây có tác dụng thần kinh
- Thu hút khách du lịch
- Đã có ca tử vong được báo cáo
- Rủi ro tương tác với thuốc đang dùng
- Không có giám sát y tế
Người đang dùng thuốc chống trầm cảm có nguy cơ tương tác rất nguy hiểm.
Nghiên cứu tại chỗ
- Nhiều nước đang xây năng lực nghiên cứu
- Gần nguồn nguyên liệu và tri thức
- Lợi ích ở lại trong nước
- Cần đầu tư dài hạn
- Là hướng đi công bằng hơn
Nghiên cứu được thực hiện tại chỗ vừa công bằng hơn vừa hiểu bối cảnh tốt hơn.
Ghi chép trước khi muộn
- Nhiều dự án đang chạy đua ghi lại
- Có sự tham gia của cộng đồng
- Ghi cả ngôn ngữ và bối cảnh
- Lưu mẫu tiêu bản
- Là việc cấp bách
Mỗi năm trôi qua là thêm một phần tri thức không còn ai nhớ được nữa.
Điều người ở xa có thể làm
- Không mua sản phẩm từ loài bị đe doạ
- Quan tâm tới nguồn gốc sản phẩm
- Ủng hộ bảo tồn rừng
- Cảnh giác với sản phẩm quảng cáo từ rừng nhiệt đới
- Nhu cầu quyết định nguồn cung
Sản phẩm quảng cáo là bí truyền của bộ lạc nào đó thường không có gì đảm bảo.
Cách nghĩ thực tế
- Hai khu vực này có kho cây thuốc lớn nhất còn lại
- Nhiều thuốc quan trọng bắt nguồn từ đây
- Mất rừng và mất tri thức nhanh hơn tốc độ nghiên cứu
- Hợp tác với thầy lang hiệu quả hơn gạt bỏ
- Cảnh giác với sản phẩm quảng cáo là bí truyền bản địa
Nội dung này mang tính thông tin chung và không thay thế tư vấn y tế.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao hai khu vực này quan trọng?
Vì chúng có đa dạng sinh học cao nhất thế giới, đồng thời là nơi nhiều cộng đồng vẫn dựa chủ yếu vào cây thuốc cho nhu cầu y tế hằng ngày.
Có phát hiện quan trọng nào từ đây không?
Có. Thuốc điều trị sốt rét cổ điển và một số thuốc gây tê cùng thuốc tim mạch đều bắt nguồn từ cây được người bản địa Nam Mỹ sử dụng.
Thách thức lớn nhất là gì?
Mất rừng và mất tri thức diễn ra nhanh hơn tốc độ nghiên cứu. Nhiều loài và nhiều bài thuốc biến mất trước khi kịp được ghi chép.
Vai trò của thầy lang trong hệ thống y tế thế nào?
Ở nhiều vùng, họ là người chăm sóc sức khoẻ đầu tiên và gần nhất. Một số chương trình y tế đã tìm cách hợp tác thay vì gạt bỏ.