Cây gây kích ứng da và dị ứng tiếp xúc

Nhiều tổn thương da do cây bị nhầm với bỏng hoặc bệnh da khác vì không ai nghĩ tới nguyên nhân.

Các cơ chế gây tổn thương

• Kích ứng trực tiếp do nhựa
• Tổn thương cơ học do lông gai
• Phản ứng dị ứng của miễn dịch
• Phản ứng cần ánh sáng
• Mỗi cơ chế có đặc điểm riêng

Biết được cơ chế nào giúp xử lý đúng và phòng ngừa lần sau.

Kích ứng trực tiếp

• Xảy ra ngay với mọi người
• Không cần tiếp xúc trước đó
• Mức độ phụ thuộc lượng và thời gian
• Thường bỏng rát ngay
• Rửa sớm giảm được tổn thương

Ai chạm vào cũng bị, khác với dị ứng chỉ xảy ra ở một số người.

Dị ứng tiếp xúc

• Chỉ xảy ra ở người đã mẫn cảm
• Lần đầu tiếp xúc có thể không sao
• Lần sau mới phản ứng
• Xuất hiện sau một hai ngày
• Ngứa nhiều và nổi mụn nước

Người từng làm vườn nhiều năm không sao rồi đột nhiên bị là chuyện có thật.

Phản ứng cần ánh sáng

• Nhựa dính lên da rồi gặp nắng
• Gây bỏng rát và phồng rộp
• Xuất hiện sau một hai ngày
• Để lại vết sẫm màu rất lâu
• Hình dạng tổn thương theo vệt nhựa

Vết tổn thương có hình dạng lạ theo vệt quệt là dấu hiệu gợi ý cơ chế này.

Những cây hay gặp trong nhóm này

• Một số loài họ cam chanh
• Một số loài rau và cây dại
• Một số cây cảnh
• Nước ép trái cây dính lên da rồi ra nắng
• Là tình huống rất hay gặp mùa hè

Vắt chanh rồi ra nắng là tình huống gây tổn thương da khá phổ biến.

Lông và gai

• Gây tổn thương cơ học
• Một số mang chất kích ứng
• Lông nhỏ khó lấy ra
• Dùng băng dính để gỡ
• Không chà xát

Dùng băng dính dán rồi gỡ ra là cách lấy lông nhỏ hiệu quả.

Nhựa trắng đục

• Nhiều loài có nhựa trắng gây kích ứng
• Dính vào mắt rất nguy hiểm
• Cẩn thận khi cắt tỉa
• Đeo kính bảo hộ nếu cần
• Rửa tay ngay sau khi tiếp xúc

Cắt tỉa cây có nhựa trắng mà không đeo kính là rủi ro cho mắt.

Xử lý khi dính nhựa

• Rửa ngay bằng nhiều nước và xà phòng
• Càng sớm càng tốt
• Che kín vùng da khỏi nắng
• Không chà xát mạnh
• Theo dõi trong vài ngày

Che nắng vùng da vừa dính nhựa là bước nhiều người bỏ qua.

Khi đã có tổn thương

• Làm mát bằng nước mát
• Không chọc vỡ bọng nước
• Giữ sạch
• Che nắng
• Đi khám nếu diện rộng hoặc đau nhiều

Bọng nước là lớp bảo vệ tự nhiên nên không chọc vỡ.

Về vết sẫm màu để lại

• Rất thường gặp sau phản ứng ánh sáng
• Có thể kéo dài nhiều tháng
• Chống nắng giúp mờ nhanh hơn
• Không chà xát để làm sáng
• Kiên nhẫn chờ mờ dần

Không chống nắng thì vết sẫm màu có thể tồn tại rất lâu.

Khi làm vườn

• Đeo găng tay
• Mặc áo dài tay
• Không chạm tay lên mặt
• Rửa tay ngay sau khi làm
• Giặt quần áo riêng nếu dính nhựa

Chạm tay lên mặt khi đang làm vườn là cách đưa nhựa cây tới vùng da mỏng nhất.

Khi đi rừng hoặc dã ngoại

• Mặc quần áo che kín
• Không tuỳ tiện chạm vào cây lạ
• Không dùng lá lạ để lau
• Mang theo nước sạch
• Chú ý với trẻ em

Dùng lá lạ để lau người khi đi rừng là thói quen nên bỏ.

Với trẻ em

• Da mỏng nên phản ứng nặng hơn
• Hay chạm rồi dụi mắt
• Giám sát khi chơi trong vườn
• Rửa tay sau khi chơi
• Dạy không bứt lá cây lạ

Trẻ chạm nhựa cây rồi dụi mắt là tình huống rất hay gặp.

Khi nào cần đi khám

• Tổn thương diện rộng
• Phồng rộp nhiều
• Dính vào mắt
• Đau nhiều hoặc có dấu hiệu nhiễm khuẩn
• Không cải thiện sau vài ngày

Nhựa dính vào mắt luôn cần được khám chứ không tự theo dõi.

Nói với bác sĩ về nguyên nhân

• Nhiều tổn thương bị chẩn đoán nhầm
• Kể rõ đã tiếp xúc với cây gì
• Kể cả việc ra nắng sau đó
• Mang ảnh chụp cây nếu có
• Giúp chẩn đoán đúng

Không kể về việc tiếp xúc với cây thì bác sĩ khó nghĩ tới nguyên nhân này.

Cách nghĩ thực tế

• Không phải cứ nuốt mới nguy hiểm
• Phản ứng cần ánh sáng xuất hiện muộn và để lại vết sẫm lâu
• Rửa nhiều nước ngay và che nắng vùng da đó
• Đeo găng và không chạm tay lên mặt khi làm vườn
• Nhựa dính vào mắt luôn cần đi khám

Nội dung này mang tính thông tin chung; hãy khám da liễu khi tổn thương lan rộng.

Câu hỏi thường gặp