Lĩnh vực này rộng hơn rất nhiều so với hình dung thông thường về việc tìm cây chữa bệnh.
Hướng hoá học
- Tìm và tách hoạt chất
- Xác định cấu trúc
- Xây dựng thư viện hợp chất
- Nghiên cứu biến đổi phân tử
- Là nền tảng của mọi hướng khác
Không biết chất gì thì không nghiên cứu được cơ chế hay liều lượng.
Hướng dược lý
- Tìm cơ chế tác dụng
- Xác định đích tác động trong cơ thể
- Nghiên cứu hấp thu và chuyển hoá
- Giải thích vì sao có hoặc không có tác dụng
- Kết nối hoá học với lâm sàng
Biết cơ chế giúp dự đoán được tương tác và tác dụng phụ.
Hướng an toàn và độc tính
- Đánh giá độc tính cấp và mạn
- Ảnh hưởng lên gan và thận
- Ảnh hưởng lên thai
- Là khoảng trống lớn nhất hiện nay
- Nhiều cây đang dùng mà chưa ai đánh giá
Nhiều cây được dùng hằng ngày mà chưa từng được đánh giá độc tính lâu dài.
Hướng thử nghiệm lâm sàng
- Đánh giá trên người
- Cần thiết kế phù hợp
- Tốn kém và mất thời gian
- Số lượng nghiên cứu còn ít
- Là mắt xích yếu nhất
Số thử nghiệm lâm sàng chất lượng tốt về cây thuốc vẫn còn rất ít.
Hướng tiêu chuẩn hoá
- Phương pháp định danh
- Định lượng hoạt chất
- Kiểm tra tạp chất và kim loại nặng
- Xây dựng chuyên luận dược điển
- Là nền tảng của chất lượng
Không có tiêu chuẩn thì không có cách nào nói một mẻ hàng là tốt hay xấu.
Hướng trồng trọt và nông học
- Kỹ thuật nhân giống
- Điều kiện canh tác tối ưu
- Ảnh hưởng của môi trường lên hoạt chất
- Thời điểm thu hái
- Kỹ thuật sơ chế và bảo quản
Nghiên cứu về thời điểm thu hái có thể làm hàm lượng hoạt chất khác nhau nhiều lần.
Hướng bảo tồn
- Đánh giá tình trạng quần thể
- Nghiên cứu đa dạng di truyền
- Kỹ thuật bảo tồn ngoài chỗ
- Mô hình khai thác bền vững
- Gắn với nghiên cứu ứng dụng
Bảo tồn và nghiên cứu ứng dụng phải đi cùng nhau chứ không tách rời.
Hướng dân tộc dược học
- Ghi chép tri thức truyền thống
- Định hướng cho sàng lọc
- Bảo tồn tri thức đang mất
- Làm việc với cộng đồng
- Cầu nối giữa truyền thống và khoa học
Đây là hướng cần cả kỹ năng khoa học lẫn kỹ năng làm việc với con người.
Hướng tương tác thuốc
- Nghiên cứu ảnh hưởng lên chuyển hoá thuốc
- Dự đoán tương tác
- Xây dựng cơ sở dữ liệu cảnh báo
- Rất thực tế với người dùng
- Cũng là khoảng trống lớn
Rất nhiều người dùng cả thảo dược lẫn thuốc mà không ai biết chúng tương tác thế nào.
Vì sao cần nhiều ngành cùng làm
- Thực vật học để định danh
- Hoá học để phân tích
- Dược lý để tìm cơ chế
- Y học để thử nghiệm
- Khoa học xã hội để làm việc với cộng đồng
Thiếu bất kỳ mắt xích nào thì cả chuỗi đều yếu đi.
Khoảng trống hiện nay
- Quá nhiều nghiên cứu dừng ở mức tế bào
- Quá ít thử nghiệm trên người
- Thiếu nghiên cứu an toàn dài hạn
- Thiếu nghiên cứu tương tác
- Thiếu tiêu chuẩn hoá
Số bài báo về hoạt tính trên tế bào nhiều gấp bội số thử nghiệm trên người.
Vì sao có khoảng trống này
- Nghiên cứu tế bào rẻ và nhanh
- Thử nghiệm lâm sàng rất tốn kém
- Khó xin tài trợ
- Khó được bảo hộ sáng chế
- Áp lực công bố nhiều bài
Hệ thống khuyến khích công bố nhanh chứ không khuyến khích nghiên cứu dài hạn.
Vấn đề chất lượng nghiên cứu
- Nhiều nghiên cứu không ghi tên khoa học
- Không mô tả rõ cách chiết
- Không lưu tiêu bản
- Không lặp lại được
- Là vấn đề đã được nêu nhiều lần
Một nghiên cứu không ghi rõ dùng loài nào thì không ai lặp lại được.
Các tiêu chuẩn báo cáo
- Đã có hướng dẫn về cách báo cáo nghiên cứu thảo dược
- Yêu cầu ghi tên khoa học và tiêu bản
- Yêu cầu mô tả cách chiết
- Yêu cầu định lượng hoạt chất
- Giúp nâng chất lượng chung
Tuân thủ tiêu chuẩn báo cáo là cách đơn giản nhất để nâng chất lượng nghiên cứu.
Xu hướng hiện nay
- Quan tâm trở lại với hợp chất tự nhiên
- Áp lực tìm kháng sinh mới
- Ứng dụng công nghệ phân tích hiện đại
- Chú trọng hơn tới an toàn
- Nghiên cứu tại chính nước có tài nguyên
Nhu cầu tìm kháng sinh mới đang kéo sự chú ý trở lại với hợp chất tự nhiên.
Cách nghĩ thực tế
- Lĩnh vực này rộng hơn việc tìm cây chữa bệnh
- Nghiên cứu an toàn là khoảng trống lớn nhất
- Quá nhiều nghiên cứu dừng ở mức tế bào
- Tiêu chuẩn hoá là nền tảng của chất lượng
- Cần nhiều ngành cùng làm
Nội dung này mang tính thông tin chung và không thay thế tư vấn y tế.
Câu hỏi thường gặp
Nghiên cứu cây thuốc gồm những hướng nào?
Gồm hoá học tìm hoạt chất, dược lý tìm cơ chế, nghiên cứu an toàn và độc tính, thử nghiệm lâm sàng, tiêu chuẩn hoá chất lượng và bảo tồn nguồn gen.
Vì sao nghiên cứu an toàn cũng quan trọng như tìm công dụng?
Vì nhiều cây đang được dùng rộng rãi mà chưa ai biết rõ độc tính lâu dài hay tương tác của chúng với thuốc. Đây là khoảng trống thực tế.
Nghiên cứu về tiêu chuẩn hoá là gì?
Là tìm cách đảm bảo mỗi mẻ dược liệu có chất lượng ổn định, gồm phương pháp định danh, định lượng hoạt chất và kiểm tra tạp chất.
Vì sao lĩnh vực này cần nhiều ngành?
Vì nó cần thực vật học để định danh, hoá học để phân tích, dược lý để tìm cơ chế, y học để thử nghiệm và cả khoa học xã hội để làm việc với cộng đồng.