Khoảng cách giữa số loài được dùng và số loài thành thuốc không chỉ do khoa học.
Rào cản khoa học
- Tách được chất có tác dụng không dễ
- Nhiều chất hấp thu kém
- Nhiều chất có độc tính
- Nhiều chất không tới được đích
- Phần lớn dừng ở giai đoạn sớm
Có tác dụng trong ống nghiệm là bước đầu tiên chứ không phải bước cuối.
Bài toán tiêu chuẩn hoá
- Cây không đồng nhất như hoá chất
- Hàm lượng thay đổi theo nhiều yếu tố
- Khó đảm bảo mỗi lô giống nhau
- Cơ quan quản lý đòi hỏi tính ổn định
- Là rào cản kỹ thuật thật
Không đảm bảo được tính ổn định giữa các lô thì không thể cấp phép.
Vấn đề nhiều thành phần
- Một chiết xuất chứa nhiều chất
- Khó xác định chất nào gây tác dụng
- Khó đánh giá tương tác nội bộ
- Khó thiết kế thử nghiệm
- Khác hẳn với một phân tử duy nhất
Đánh giá một hỗn hợp khó hơn nhiều so với đánh giá một chất.
Chi phí thử nghiệm lâm sàng
- Rất tốn kém
- Cần nhiều người tham gia
- Cần nhiều năm theo dõi
- Chỉ tổ chức lớn theo được
- Là rào cản kinh tế lớn nhất
Không ai bỏ ra số tiền đó nếu không thấy khả năng thu hồi.
Vấn đề bằng sáng chế
- Chất tự nhiên đã biết khó được bảo hộ
- Không bảo hộ thì ai cũng sản xuất được
- Doanh nghiệp không thu hồi được vốn
- Nên không ai đầu tư
- Là nghịch lý của lĩnh vực này
Đây là lý do nhiều ứng viên tiềm năng không bao giờ được nghiên cứu đầy đủ.
Vì sao cải tiến phân tử được ưa chuộng
- Phân tử mới có thể được bảo hộ
- Cũng thường hiệu quả hơn bản gốc
- Dễ tiêu chuẩn hoá
- Nguồn nguyên liệu ổn định
- Nên đó là hướng phổ biến
Cải tiến phân tử vừa giải quyết bài toán khoa học vừa giải quyết bài toán kinh tế.
Vấn đề nguồn nguyên liệu
- Hàm lượng trong cây thường rất thấp
- Cần lượng cây rất lớn
- Khai thác tự nhiên không bền vững
- Trồng đại trà không phải lúc nào cũng làm được
- Là rào cản thực tế
Có loài đơn giản là không trồng được ở quy mô công nghiệp.
Vấn đề chia sẻ lợi ích
- Tri thức đến từ cộng đồng bản địa
- Cây đến từ quốc gia có đa dạng sinh học
- Lợi ích thường không quay lại
- Đã có các thoả thuận quốc tế
- Nhưng thực thi vẫn khó
Sự bất công trong chia sẻ lợi ích cũng làm chậm lại hợp tác nghiên cứu.
Về hiện tượng chiếm dụng tri thức
- Đăng ký sáng chế cho tri thức có sẵn
- Đã có những vụ tranh chấp
- Các nước xây cơ sở dữ liệu tri thức truyền thống
- Để chứng minh đã tồn tại từ trước
- Là biện pháp bảo vệ hiệu quả
Ghi chép công khai tri thức truyền thống là cách bảo vệ nó khỏi bị chiếm dụng.
Rào cản về quy định
- Yêu cầu dữ liệu rất chặt
- Thiết kế cho thuốc một thành phần
- Khó áp dụng cho hỗn hợp
- Một số nước có khung riêng cho thuốc thảo dược
- Mức chặt lỏng khác nhau
Khung quy định hiện tại được thiết kế cho thuốc một thành phần chứ không cho hỗn hợp.
Về khung riêng cho thuốc thảo dược
- Một số nước cho phép dựa trên sử dụng truyền thống
- Yêu cầu chứng minh an toàn
- Không đòi hỏi bằng chứng hiệu quả như thuốc mới
- Là cách thoả hiệp
- Người dùng cần hiểu sự khác biệt này
Được cấp phép theo khung truyền thống không đồng nghĩa đã chứng minh hiệu quả.
Điều này có nghĩa gì với người dùng
- Thiếu bằng chứng không đồng nghĩa vô dụng
- Nhưng cũng không đồng nghĩa hiệu quả
- Chưa biết là chưa biết
- Cần thận trọng ở giữa
- Không dùng thay thuốc đã chứng minh
Chưa có bằng chứng và đã chứng minh vô dụng là hai điều rất khác nhau.
Những hướng đang được thúc đẩy
- Quỹ nghiên cứu công
- Hợp tác quốc tế
- Cơ sở dữ liệu mở
- Khung pháp lý cho chia sẻ lợi ích
- Nghiên cứu ở chính nước có nguồn tài nguyên
Nghiên cứu được thực hiện ngay tại nước có nguồn tài nguyên là hướng đi công bằng hơn.
Vai trò của nghiên cứu trong nước
- Gần nguồn nguyên liệu và tri thức
- Hiểu bối cảnh sử dụng
- Lợi ích ở lại trong nước
- Cần đầu tư dài hạn
- Là hướng đi bền vững
Nghiên cứu cây thuốc bản địa là việc mà người trong nước làm tốt nhất.
Cách nghĩ thực tế
- Rào cản không chỉ là khoa học mà còn là kinh tế và pháp lý
- Chất tự nhiên khó được bảo hộ nên ít ai đầu tư
- Tiêu chuẩn hoá là rào cản kỹ thuật thật
- Thiếu bằng chứng khác với đã chứng minh vô dụng
- Không dùng thảo dược thay thuốc đã chứng minh
Nội dung này mang tính thông tin chung và không thay thế tư vấn y tế.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao ít cây trở thành thuốc?
Vì phải vượt qua cùng lúc rào cản khoa học, kinh tế và pháp lý. Nhiều ứng viên dừng lại không phải vì vô dụng mà vì không ai đủ nguồn lực theo đuổi.
Chi phí là rào cản lớn thế nào?
Rất lớn. Thử nghiệm lâm sàng đầy đủ tốn kém tới mức chỉ những tổ chức lớn mới theo được, và họ cần thấy khả năng thu hồi vốn.
Bằng sáng chế liên quan gì?
Chất tự nhiên đã biết thường khó được bảo hộ. Không có bảo hộ thì ít doanh nghiệp chịu đầu tư số tiền lớn để nghiên cứu.
Vậy có nghĩa là cây thuốc vô dụng không?
Không. Nó chỉ có nghĩa là chúng ta chưa có bằng chứng đầy đủ cho phần lớn chúng, chứ không phải đã chứng minh là chúng vô dụng.