Đây là hệ thống có kho tài liệu đồ sộ nhất và cũng được nghiên cứu nhiều nhất trong các nền y học cổ truyền.
Nền tảng lý luận
- Quan niệm về sự cân bằng trong cơ thể
- Hệ thống tạng phủ với quan hệ tương tác
- Khái niệm về đường kinh lạc
- Phân loại tính chất của dược liệu
- Là một hệ thống nội tại nhất quán
Hệ thống này có logic riêng và cần được hiểu theo khung của chính nó.
Cách tiếp cận chẩn đoán
- Quan sát sắc mặt và lưỡi
- Nghe và ngửi
- Hỏi bệnh sử chi tiết
- Bắt mạch
- Tổng hợp thành một hội chứng
Cùng một bệnh theo y học hiện đại có thể được phân thành nhiều hội chứng khác nhau.
Đặc điểm của bài thuốc
- Thường gồm nhiều vị
- Mỗi vị có vai trò riêng trong bài
- Có vị chính và vị hỗ trợ
- Điều chỉnh theo từng người
- Đây là điểm khác với thuốc một thành phần
Cách phối hợp nhiều vị chính là điều làm việc nghiên cứu trở nên phức tạp.
Vì sao khó nghiên cứu
- Nhiều thành phần cùng lúc
- Bài thuốc thay đổi theo từng người
- Chẩn đoán theo hệ thống khác
- Khó thiết kế thử nghiệm chuẩn
- Không có nghĩa là không nghiên cứu được
Thiết kế thử nghiệm cho một phương pháp cá nhân hoá là thách thức thật.
Châm cứu
- Là phương pháp được biết tới rộng rãi nhất
- Đã có nhiều nghiên cứu
- Bằng chứng mạnh nhất ở một số loại đau và buồn nôn
- Yếu hơn ở nhiều chỉ định khác
- Cần người có chuyên môn thực hiện
Mức bằng chứng cho châm cứu khác nhau rất nhiều tuỳ chỉ định.
An toàn trong châm cứu
- Kim phải vô trùng dùng một lần
- Người thực hiện phải có chứng chỉ
- Biết giải phẫu để tránh biến chứng
- Đã có ca tràn khí màng phổi do châm sai
- Không phải phương pháp không có rủi ro
Châm sai vị trí ở vùng ngực có thể gây tràn khí màng phổi.
Các phương pháp khác
- Cứu ngải
- Giác hơi
- Xoa bóp bấm huyệt
- Dưỡng sinh và khí công
- Mức bằng chứng khác nhau
Giác hơi để lại vết bầm là hiện tượng bình thường nhưng cần tránh bỏng khi dùng lửa.
Ảnh hưởng trong khu vực
- Lan sang Nhật Bản, Hàn Quốc và Việt Nam
- Mỗi nơi phát triển theo hướng riêng
- Kết hợp với tri thức bản địa
- Thuốc bắc và thuốc nam là cách phân biệt ở Việt Nam
- Không phải bản sao của nhau
Việt Nam có cả thuốc bắc du nhập lẫn thuốc nam bản địa, và chúng khác nhau.
Những đóng góp đã được ghi nhận
- Phát hiện thuốc sốt rét từ tài liệu cổ
- Một số hoạt chất khác đang được nghiên cứu
- Kho tài liệu là nguồn định hướng lớn
- Nhiều nghiên cứu đang tiếp tục
- Giá trị định hướng là rõ ràng
Kho tài liệu cổ là một nguồn định hướng nghiên cứu mà ít nền y học nào có được.
Những vấn đề về an toàn
- Một số vị có độc tính thật
- Chế biến sai có thể nguy hiểm
- Đã có báo cáo tổn thương gan thận
- Vấn đề dược liệu giả và nhiễm kim loại nặng
- Vấn đề trộn tân dược
Một số vị thuốc chỉ an toàn khi được chế biến đúng cách.
Vấn đề trộn tân dược
- Đã có nhiều sản phẩm bị phát hiện
- Thường là corticoid và thuốc giảm đau
- Người dùng thấy hiệu quả rất nhanh
- Không biết mình đang dùng gì
- Hiệu quả nhanh bất thường là dấu hiệu
Hiệu quả tới sau vài ngày ở một bài thuốc là điều đáng nghi ngờ.
Về sản phẩm từ động vật hoang dã
- Một số vị truyền thống dùng bộ phận động vật quý hiếm
- Gây áp lực lên loài đang bị đe doạ
- Nhiều nơi đã cấm
- Có vị thay thế từ thực vật
- Không mua các sản phẩm này
Nhu cầu từ thị trường là nguyên nhân chính đẩy nhiều loài tới bờ tuyệt chủng.
Cách tiếp cận cân bằng
- Không bác bỏ toàn bộ
- Cũng không chấp nhận toàn bộ
- Xem từng phương pháp cho từng chỉ định
- Dựa trên bằng chứng cụ thể
- Ưu tiên an toàn của người bệnh
Đánh giá từng phương pháp cho từng chỉ định hợp lý hơn là phán xét cả hệ thống.
Lời khuyên cho người dùng
- Tìm thầy thuốc có chứng chỉ hành nghề
- Hỏi rõ bài thuốc gồm những vị gì
- Không bỏ thuốc đang điều trị
- Nói với bác sĩ về mọi thứ đang dùng
- Dừng lại khi có dấu hiệu bất thường
Hỏi được danh sách các vị trong bài thuốc là thông tin rất có giá trị khi cần đi khám.
Khi nào cần đi khám ngay
- Vàng da hoặc nước tiểu sẫm
- Mệt lả bất thường
- Buồn nôn kéo dài
- Phát ban
- Mang theo mẫu thuốc đang dùng
Mang theo cả thang thuốc giúp bác sĩ biết được người bệnh đã dùng những vị gì.
Cách nghĩ thực tế
- Đây là hệ thống có lý luận riêng cần hiểu theo khung của nó
- Mức bằng chứng khác nhau rất nhiều giữa các phương pháp
- Bài nhiều vị làm việc nghiên cứu phức tạp hơn
- Hiệu quả tới quá nhanh là dấu hiệu đáng nghi
- Luôn nói với bác sĩ về mọi thứ đang dùng
Nội dung này mang tính thông tin chung; hãy tìm thầy thuốc có chứng chỉ hành nghề.
Câu hỏi thường gặp
Hệ thống này dựa trên nguyên lý gì?
Nó dựa trên một hệ lý luận riêng về sự cân bằng trong cơ thể và mối quan hệ giữa các tạng phủ, được xây dựng qua hàng nghìn năm quan sát và ghi chép.
Vì sao một bài thuốc thường có nhiều vị?
Vì hệ thống này quan niệm các vị phối hợp với nhau theo vai trò khác nhau. Điều này cũng khiến việc nghiên cứu khoa học trở nên phức tạp hơn nhiều.
Có bằng chứng khoa học cho các phương pháp này không?
Mức bằng chứng rất khác nhau giữa các phương pháp và chỉ định. Một số có nghiên cứu khá tốt, nhiều phương pháp khác thì bằng chứng còn hạn chế.
Người dùng cần lưu ý gì?
Nên tìm thầy thuốc có chứng chỉ hành nghề, hỏi rõ thành phần bài thuốc, không bỏ thuốc đang điều trị và nói với bác sĩ về mọi thứ đang dùng.