Những cây thuốc quen thuộc trong vườn nhà

Những cây quen thuộc này nằm ở ranh giới giữa thức ăn và thuốc, và ranh giới đó nằm ở cách dùng.

Ranh giới giữa rau và thuốc

• Nhiều cây vừa là rau vừa là dược liệu
• Lượng dùng quyết định
• Ăn trong bữa khác hẳn dùng chữa bệnh
• Dùng liều cao kéo dài là chuyện khác
• Hiểu điều này giúp dùng an toàn hơn

Cùng một loại lá, ăn kèm bữa cơm khác hẳn với sắc đặc uống mỗi ngày.

Tía tô

• Dùng phổ biến trong bữa ăn
• Dân gian dùng khi cảm lạnh
• Thường nấu nước hoặc ăn sống
• Lá và hạt được dùng khác nhau
• Dùng như thực phẩm thì an toàn với phần lớn người

Đây là một trong những cây được dùng rộng rãi nhất trong bữa ăn người Việt.

Kinh giới

• Thường dùng chung với tía tô
• Là rau gia vị quen thuộc
• Dân gian dùng khi cảm
• Dùng trong bữa ăn là phổ biến
• Dùng làm thuốc cần tư vấn

Hai loại rau này thường xuất hiện cùng nhau trong đĩa rau sống.

Rau má

• Dùng làm nước uống giải khát
• Cũng dùng ngoài da trong dân gian
• Có nghiên cứu về một số thành phần
• Dùng lượng lớn kéo dài cần thận trọng
• Chú ý nguồn nước nơi thu hái

Rau má mọc ở nơi nước bẩn có thể mang theo mầm bệnh nên nguồn gốc rất quan trọng.

Diếp cá

• Là rau sống quen thuộc
• Dân gian dùng khi nóng trong
• Mùi đặc trưng nên không phải ai cũng ăn được
• Dùng trong bữa ăn là phổ biến
• Rửa kỹ vì ăn sống

Rau ăn sống luôn cần được rửa kỹ vì nguy cơ ký sinh trùng.

Lá lốt

• Dùng trong nấu ăn rất nhiều
• Dân gian dùng cho đau nhức
• Thường dùng dạng nấu nước
• Bằng chứng khoa học còn hạn chế
• Không thay được điều trị đau mạn tính

Đau khớp kéo dài cần được chẩn đoán chứ không chỉ dùng nước lá.

Nha đam

• Phần gel dùng ngoài da phổ biến
• Dùng cho bỏng nhẹ và da khô
• Phần vỏ và nhựa vàng có thể gây kích ứng
• Cần sơ chế đúng cách
• Uống lượng lớn có thể gây tiêu chảy

Nhựa vàng ngay dưới vỏ là phần gây kích ứng nên phải rửa sạch.

Gừng

• Vừa là gia vị vừa là dược liệu
• Có bằng chứng về giảm buồn nôn
• Dùng trong bữa ăn rất an toàn
• Liều cao cần thận trọng với người dùng chống đông
• Phụ nữ mang thai nên hỏi bác sĩ về lượng

Đây là một trong số ít cây gia vị có bằng chứng khá rõ cho một công dụng cụ thể.

Nghệ

• Dùng nhiều trong ẩm thực
• Được nghiên cứu khá nhiều
• Hấp thu kém khi uống đơn thuần
• Liều cao có thể ảnh hưởng gan ở một số người
• Tương tác với thuốc chống đông

Dùng nghệ trong bữa ăn khác hẳn với uống viên chiết xuất liều cao.

Tỏi

• Gia vị phổ biến nhất
• Có nghiên cứu về tim mạch
• Hiệu quả trong nghiên cứu thường khiêm tốn
• Liều cao ảnh hưởng đông máu
• Ngừng trước phẫu thuật theo hướng dẫn bác sĩ

Người dùng thuốc chống đông cần chú ý với tỏi liều cao.

Sả và chanh

• Dùng nhiều trong nấu ăn
• Dân gian dùng xông khi cảm
• Xông cần cẩn thận vì nguy cơ bỏng
• Không xông cho trẻ nhỏ
• Không thay được điều trị khi bệnh nặng

Xông hơi bằng nồi nước sôi là nguyên nhân bỏng khá thường gặp.

Về việc xông hơi

• Cảm giác dễ chịu với nhiều người
• Nguy cơ bỏng là có thật
• Không xông khi đang sốt cao
• Không xông cho trẻ nhỏ và người yếu
• Bù nước sau khi xông

Người đang sốt cao và mất nước không nên xông vì dễ kiệt sức.

Chú ý khi trồng trong vườn

• Biết rõ đất trồng
• Không dùng nước tưới ô nhiễm
• Không phun thuốc bảo vệ thực vật gần đó
• Rửa kỹ trước khi dùng
• Không thu hái cây mọc ven đường

Cây mọc ven đường hấp thu bụi và kim loại nặng từ khói xe.

Những giới hạn cần nhớ

• Không thay thuốc kê đơn
• Không dùng cho bệnh cấp tính nặng
• Không tự dùng cho trẻ nhỏ
• Phụ nữ mang thai cần hỏi trước
• Người có bệnh gan thận cần thận trọng

Với bệnh cấp tính nặng, thời gian thử cây thuốc là thời gian mất đi.

Khi nào dừng lại và đi khám

• Triệu chứng không cải thiện sau vài ngày
• Triệu chứng nặng lên
• Xuất hiện phát ban hoặc khó thở
• Sốt cao kéo dài
• Bất kỳ dấu hiệu bất thường nào

Không cải thiện sau vài ngày là lý do đủ để đi khám.

Cách nghĩ thực tế

• Dùng như rau khác hẳn dùng làm thuốc
• Cây trong vườn vẫn cần chú ý đất và nước tưới
• Không thu hái cây mọc ven đường
• Không dùng thay thuốc đang được kê
• Phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ cần hỏi bác sĩ

Nội dung này mang tính thông tin chung; hãy hỏi bác sĩ trước khi dùng với mục đích chữa bệnh.

Câu hỏi thường gặp